(Tiinteen) – Chỉ cần nhập một câu lệnh, học sinh, sinh viên có thể nhận được dàn ý, bài luận hay lời giải cho một bài tập khó trong vài giây. Trí tuệ nhân tạo đang mở ra nhiều cách học mới, nhưng nếu để công cụ làm thay toàn bộ quá trình suy nghĩ, người học có thể hoàn thành bài tập mà chưa thực sự hiểu điều mình vừa nộp.
Một câu lệnh, một bài làm hoàn chỉnh
Trước đây, khi gặp một đề bài khó, người học thường phải đọc tài liệu, tìm kiếm thông tin, hỏi bạn bè hoặc dành thời gian tự thử nhiều cách giải. Hiện nay, các công cụ AI có thể hỗ trợ những bước ấy nhanh hơn đáng kể. Người dùng có thể nhờ giải thích một khái niệm, gợi ý cấu trúc bài viết, tìm lỗi diễn đạt hoặc đưa ra ví dụ để hiểu một vấn đề.
Không thể phủ nhận sự tiện lợi này. Với cách sử dụng phù hợp, AI có thể trở thành một trợ lý học tập, giúp người học tiếp cận kiến thức theo nhiều cách và nhận ra những phần mình chưa hiểu. Một bài toán khó có thể được giải thích bằng từng bước; một đoạn văn rối có thể được gợi ý cách sắp xếp lại ý.
Nhưng cũng từ đây, một lựa chọn khác xuất hiện: thay vì nhờ AI giải thích, người học có thể yêu cầu công cụ làm luôn bài tập rồi sao chép kết quả. Quá trình tìm hiểu, thử sai và tự diễn đạt vốn là một phần của việc học bị rút ngắn, thậm chí biến mất.
Bài làm vẫn có thể đủ ý, đúng định dạng và được hoàn thành đúng hạn. Tuy nhiên, nếu người học không thể giải thích nội dung mình vừa nộp, câu hỏi đặt ra là họ đã tiếp thu được bao nhiêu kiến thức?
Nhanh hơn không phải lúc nào cũng tốt hơn
Một trong những giá trị quan trọng của bài tập không chỉ nằm ở đáp án cuối cùng. Quá trình làm bài giúp người học phát hiện lỗ hổng kiến thức, rèn khả năng lập luận và học cách xử lý vấn đề khi không có sẵn câu trả lời.
Nếu lần nào gặp khó khăn cũng lập tức giao toàn bộ công việc cho AI, người học có thể bỏ lỡ cơ hội rèn luyện những kỹ năng ấy. Điều này không có nghĩa sử dụng AI sẽ khiến ai đó lười biếng. Vấn đề nằm ở việc công cụ được dùng để hỗ trợ tư duy hay thay thế tư duy.
Bên cạnh đó, câu trả lời của AI không phải lúc nào cũng chính xác. Công cụ có thể đưa ra thông tin sai, dẫn nguồn không phù hợp hoặc diễn giải một vấn đề theo cách nghe rất thuyết phục nhưng thiếu căn cứ. Nếu chỉ sao chép kết quả mà không kiểm tra, người học có thể vô tình biến một câu trả lời sai thành nội dung trong bài làm của mình.
UNESCO cũng nhấn mạnh việc sử dụng AI tạo sinh trong giáo dục cần đặt con người ở vị trí trung tâm, chú ý đến quyền riêng tư, tính phù hợp và vai trò của người học trong quá trình tiếp nhận kiến thức. Công nghệ có thể hỗ trợ giáo dục, nhưng không nên thay thế hoàn toàn sự chủ động của người học và người dạy.
Dùng AI như trợ lý, không phải người làm hộ
Không nhất thiết phải từ chối mọi công cụ AI để chứng minh mình có năng lực. Điều cần thiết hơn là biết sử dụng chúng có mục đích.
Khi làm bài, người học có thể thử tự lập dàn ý trước rồi mới nhờ AI góp ý. Với một bài toán, hãy tự giải đến bước mình chưa hiểu và yêu cầu công cụ giải thích riêng bước đó. Khi tham khảo một câu trả lời, hãy đối chiếu với giáo trình, tài liệu đáng tin cậy hoặc hướng dẫn của giảng viên. Nếu sử dụng nội dung do AI hỗ trợ, cần tuân thủ quy định của môn học và trung thực về phần việc của mình.
Một cách kiểm tra đơn giản là tự hỏi: “Nếu không mở lại câu trả lời của AI, mình có thể giải thích nội dung này bằng lời của mình không?”. Nếu câu trả lời là chưa, đó có thể là dấu hiệu cho thấy mình cần học thêm, chứ không chỉ chỉnh sửa bài cho trông hoàn chỉnh hơn.
Công nghệ sẽ tiếp tục thay đổi cách chúng ta học và làm việc. Biết sử dụng công cụ mới là một lợi thế, nhưng năng lực tự suy nghĩ, kiểm chứng thông tin và chịu trách nhiệm với sản phẩm của mình vẫn rất cần thiết.
Mục tiêu của việc học không phải chỉ là có một bài làm để nộp. Đó còn là khả năng hiểu, giải thích và vận dụng những gì mình đã học khi không có ai làm thay.
