(Tiinteen) – Nhìn thấy bạn bè đồng lứa liên tục khoe thành tích, nhận học bổng, mở dự án riêng hay du lịch khắp nơi, cảm giác bất an lại trỗi dậy trong lòng nhiều người trẻ. Hội chứng FOMO (Fear of Missing Out – sợ bỏ lỡ) đang khiến không ít thanh thiếu niên rơi vào trạng thái luôn phải cập nhật, liên tục so sánh và biến cuộc sống thành một cuộc chạy đua kiệt sức.
Guồng quay không nghỉ của thế hệ “đa năng”
Chưa bao giờ người trẻ có nhiều cơ hội quan sát cuộc sống của bạn bè đồng trang lứa như hiện nay. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, chúng ta có thể biết ai vừa đạt điểm cao, ai mới nhận học bổng, ai tham gia một chương trình trao đổi quốc tế hay ai đã bắt đầu công việc kinh doanh của riêng mình. Mạng xã hội hoạt động gần như liên tục, đưa những khoảnh khắc nổi bật nhất của người khác đến trước mắt chúng ta mỗi ngày.
Việc chứng kiến bạn bè đạt được thành tựu vốn không phải điều tiêu cực. Những câu chuyện ấy có thể truyền cảm hứng, khuyến khích mỗi người học hỏi và nỗ lực hơn. Tuy nhiên, vấn đề xuất hiện khi sự ngưỡng mộ dần chuyển thành cảm giác thua kém, khi thành công của người khác không còn là động lực mà trở thành lời nhắc nhở rằng bản thân vẫn chưa làm được đủ nhiều.
FOMO, viết tắt của Fear of Missing Out, thường được hiểu là nỗi sợ bỏ lỡ những trải nghiệm, cơ hội hoặc thông tin mà người khác đang có. Với thanh thiếu niên, cảm giác này có thể xuất hiện khi không được tham gia một buổi gặp mặt của bạn bè, bỏ lỡ một xu hướng trên mạng xã hội hoặc nhìn thấy người quen đạt được điều mà mình cũng mong muốn. Đôi khi, nỗi lo không nằm ở việc thực sự mất đi một cơ hội, mà ở suy nghĩ rằng nếu không theo kịp mọi người, mình sẽ trở nên kém nổi bật hoặc bị bỏ lại phía sau.
Trong môi trường học đường, áp lực ấy có thể thể hiện qua những mục tiêu tưởng như rất quen thuộc. Một học sinh cố gắng đạt điểm cao vì thấy bạn cùng lớp liên tục đứng đầu. Một sinh viên đăng ký nhiều câu lạc bộ vì lo hồ sơ của mình không đủ nổi bật. Một người trẻ tham gia hết cuộc thi này đến chương trình khác vì sợ rằng nếu từ chối, họ sẽ bỏ lỡ cơ hội quan trọng cho tương lai.
Dần dần, việc học thêm ngoại ngữ, săn tìm chứng chỉ, tham gia hoạt động ngoại khóa và làm thêm không còn hoàn toàn xuất phát từ nhu cầu cá nhân. Một phần động lực đến từ nỗi lo rằng người khác đang tiến nhanh hơn mình. Nhiều người tự đặt ra lịch trình dày đặc, cố gắng tận dụng từng khoảng thời gian trống và cảm thấy có lỗi mỗi khi nghỉ ngơi.
Trong guồng quay ấy, bận rộn đôi khi trở thành một cách để chứng minh rằng bản thân vẫn đang tiến về phía trước. Một ngày kín lịch được xem như dấu hiệu của sự năng động, trong khi một buổi chiều không có kế hoạch lại khiến nhiều người cảm thấy mình đang lãng phí thời gian. Thế nhưng, không phải mọi hoạt động đều mang lại giá trị chỉ vì chúng chiếm nhiều thời gian và công sức.
Mạng xã hội và những cuộc so sánh không có điểm dừng
Một trong những nguyên nhân khiến FOMO dễ xuất hiện là cách chúng ta tiếp nhận thông tin trên mạng xã hội. Mỗi ngày, người dùng có thể nhìn thấy hàng loạt hình ảnh về những chuyến đi thú vị, thành tích đáng tự hào, những mối quan hệ vui vẻ và các cột mốc quan trọng trong cuộc sống của người khác. Khi những nội dung này xuất hiện liên tục, chúng dễ tạo ra cảm giác rằng mọi người xung quanh đều đang sống một cuộc đời phong phú và thành công.
Trong khi đó, những gì được chia sẻ trên mạng thường chỉ phản ánh một phần cuộc sống. Một bức ảnh nhận giấy khen không thể hiện đầy đủ quá trình học tập phía sau. Một chuyến du lịch đẹp không cho biết những khó khăn mà người đăng phải đối mặt trong công việc hay gia đình. Một dự án thành công cũng không đồng nghĩa với việc mọi khía cạnh trong cuộc sống của người thực hiện đều thuận lợi.
Tuy nhiên, người xem thường có xu hướng lấy những khoảnh khắc nổi bật ấy để so sánh với cuộc sống thường ngày của chính mình. Chúng ta nhìn thấy thành quả của người khác trong vài giây, nhưng lại dùng nó để đánh giá cả một hành trình của bản thân. Sự so sánh vì thế dễ trở nên thiếu công bằng, bởi hai bên không có cùng xuất phát điểm, điều kiện hay hoàn cảnh.
Đáng chú ý, FOMO không chỉ xuất hiện khi nhìn thấy người khác thành công. Nó còn có thể khiến người trẻ luôn muốn kiểm tra điện thoại vì sợ bỏ lỡ tin nhắn, cuộc trò chuyện hoặc một sự kiện đang diễn ra. Có người liên tục mở các ứng dụng dù không thực sự cần tìm kiếm thông tin. Có người cảm thấy khó chịu khi không thể cập nhật những gì bạn bè đang làm, thậm chí lo lắng rằng mình sẽ bị đứng ngoài một nhóm nếu không phản hồi đủ nhanh.
Việc kết nối liên tục khiến ranh giới giữa thời gian dành cho bản thân và thời gian theo dõi người khác trở nên mờ nhạt. Ngay cả khi đang nghỉ ngơi, người trẻ vẫn có thể bị cuốn vào những thông tin mới, những thành tích mới và những cơ hội mới mà mình chưa tham gia. Càng theo dõi, họ càng có thêm lý do để lo lắng rằng mình chưa làm đủ.
Điều này không có nghĩa mạng xã hội là nguyên nhân duy nhất gây ra FOMO, hay tất cả những người sử dụng mạng xã hội đều gặp phải tình trạng này. Cảm giác sợ bỏ lỡ còn có thể liên quan đến nhu cầu được công nhận, mong muốn hòa nhập với bạn bè và sự không chắc chắn về hướng đi của bản thân. Tuy vậy, việc tiếp xúc liên tục với những nội dung mang tính so sánh có thể khiến những nỗi lo ấy trở nên rõ rệt hơn.
Đặc biệt ở giai đoạn thanh thiếu niên, khi mỗi người đang dần hình thành nhận thức về bản thân và tìm kiếm vị trí trong các mối quan hệ xã hội, cảm giác không theo kịp bạn bè có thể tác động đến sự tự tin. Nếu không nhận ra điều gì thực sự quan trọng với mình, người trẻ dễ lựa chọn mục tiêu dựa trên những gì đang được chú ý thay vì những điều phù hợp với khả năng và mong muốn cá nhân.
Bẫy ngụy tạo của sự bận rộn
Việc chủ động học tập, tham gia hoạt động ngoại khóa và tìm kiếm cơ hội phát triển là điều cần thiết. Tuy nhiên, khi mọi lựa chọn đều bị chi phối bởi nỗi sợ bỏ lỡ, người trẻ có thể rơi vào tình trạng làm quá nhiều việc nhưng không thực sự hiểu mình đang hướng đến điều gì.
Một học sinh vốn yêu thích hội họa có thể dành phần lớn thời gian để học những môn hoặc kỹ năng mà mình không hứng thú chỉ vì thấy bạn bè đang theo đuổi. Một sinh viên đăng ký nhiều hoạt động cùng lúc để làm đẹp hồ sơ, dù không đủ thời gian đầu tư nghiêm túc cho bất kỳ hoạt động nào. Một người trẻ nhận thêm công việc dù đã mệt mỏi vì lo rằng từ chối hôm nay đồng nghĩa với việc mất đi cơ hội trong tương lai.
Khi lịch trình ngày càng dày đặc, thời gian dành cho giấc ngủ, sở thích cá nhân, gia đình và bạn bè có thể bị thu hẹp. Cơ thể mệt mỏi nhưng tâm trí vẫn không ngừng nghĩ đến những việc chưa hoàn thành. Thay vì cảm thấy hài lòng sau mỗi mục tiêu đạt được, người trẻ nhanh chóng chuyển sang lo lắng về mục tiêu tiếp theo.
Đây là vòng lặp khiến sự bận rộn trở nên khó kiểm soát. Càng sợ mình chưa đủ tốt, một người càng muốn làm nhiều hơn. Càng làm nhiều, họ càng ít thời gian để nghỉ ngơi và suy nghĩ về nhu cầu thực sự của bản thân. Khi không đạt được kết quả như kỳ vọng, cảm giác thất bại lại khiến họ tiếp tục tìm kiếm những cơ hội mới để bù đắp.
Trong một số trường hợp, áp lực này còn khiến người trẻ khó tận hưởng những thành quả đã đạt được. Sau khi hoàn thành một kỳ thi, họ lập tức lo về kỳ thi tiếp theo. Sau khi được nhận vào một câu lạc bộ, họ lại băn khoăn liệu mình có nên tham gia thêm một hoạt động khác. Thành công không còn là điều để ghi nhận, mà trở thành mức tối thiểu phải duy trì nhằm tránh cảm giác tụt hậu.
Hệ quả không chỉ nằm ở sự mệt mỏi về thể chất. Khi liên tục chạy theo kỳ vọng bên ngoài, người trẻ có thể dần mất kết nối với sở thích, cảm xúc và nhu cầu của chính mình. Họ biết người khác đang học gì, làm gì và đạt được điều gì, nhưng lại khó trả lời câu hỏi bản thân thực sự mong muốn một cuộc sống như thế nào.
Sự bận rộn vô định không tự động giúp một người giỏi giang hơn. Điều quan trọng không phải là tham gia bao nhiêu hoạt động, mà là mỗi hoạt động có phù hợp với mục tiêu, năng lực và điều kiện của bản thân hay không. Một lựa chọn được cân nhắc kỹ lưỡng đôi khi mang lại nhiều giá trị hơn việc liên tục chạy theo những cơ hội chỉ vì người khác cũng đang tham gia.
Cuộc sống không phải một đường chạy với cùng vạch xuất phát và vạch đích dành cho tất cả mọi người. Mỗi người có hoàn cảnh gia đình, điều kiện kinh tế, năng lực và những mối quan tâm khác nhau. Có người tìm được hướng đi từ sớm, có người cần nhiều thời gian để thử nghiệm. Có người phát triển tốt trong môi trường cạnh tranh, trong khi người khác cần một nhịp độ ổn định hơn.
Những khác biệt ấy không nhất thiết phản ánh ai đang tiến bộ nhanh hơn hay ai có giá trị hơn. Điều đáng quan tâm là mỗi người có đang từng bước xây dựng cuộc sống phù hợp với mình hay không.
Dũng cảm chọn nhịp điệu của riêng mình
Giữa một thế giới luôn khuyến khích con người tiến nhanh hơn, học nhiều hơn và đạt được nhiều hơn, biết dừng lại để nhìn nhận bản thân cũng là một kỹ năng cần thiết. Đi chậm lại không đồng nghĩa với lười biếng, thiếu tham vọng hay từ bỏ tương lai. Đó có thể là khoảng thời gian để mỗi người xác định lại ưu tiên, xem xét những mục tiêu đang theo đuổi và lựa chọn cách sử dụng thời gian hợp lý hơn.
Trước một cơ hội mới, thay vì lập tức đồng ý vì sợ bỏ lỡ, người trẻ có thể tự hỏi: Hoạt động này có thực sự phù hợp với mình không? Mình tham gia vì yêu thích, muốn học hỏi hay chỉ vì thấy mọi người đều đang làm? Nếu nhận thêm việc, mình có đủ thời gian và sức lực để hoàn thành tốt những việc hiện tại không?
Những câu hỏi ấy không giúp chúng ta tránh được mọi quyết định sai lầm, nhưng có thể hạn chế những lựa chọn chỉ xuất phát từ áp lực so sánh. Không phải cơ hội nào cũng cần nắm bắt, và không phải lời mời nào cũng cần nhận lời. Từ chối một hoạt động không phù hợp đôi khi là cách để dành thời gian cho điều thực sự có ý nghĩa.
Người trẻ cũng có thể chủ động điều chỉnh cách sử dụng mạng xã hội. Thay vì kiểm tra điện thoại ngay khi thức dậy hoặc liên tục cập nhật thông báo trong lúc học tập, hãy thử dành những khoảng thời gian không sử dụng thiết bị điện tử. Việc tắt bớt thông báo không cần thiết, giới hạn thời gian lướt mạng hoặc ngừng theo dõi những nội dung thường xuyên khiến bản thân cảm thấy tự ti có thể giúp giảm bớt sự xao nhãng.
Quan trọng hơn, cần phân biệt giữa việc sử dụng mạng xã hội để kết nối và việc phụ thuộc vào nó để đánh giá giá trị bản thân. Thành tích của một người bạn có thể là nguồn cảm hứng để chúng ta học hỏi, nhưng không nên trở thành tiêu chuẩn duy nhất để quyết định mình có đang sống tốt hay không.
Thay vì so sánh bản thân với hành trình của người khác, mỗi người có thể nhìn lại những thay đổi của chính mình. Một kỹ năng mới được cải thiện, một nhiệm vụ được hoàn thành tốt hơn, một lần dám nói ra điều mình nghĩ hoặc khả năng biết từ chối khi quá tải đều có thể là những bước tiến đáng ghi nhận. Không phải mọi sự tiến bộ đều cần được thể hiện bằng thành tích nổi bật hay những cột mốc có thể chia sẻ công khai.
Bên cạnh đó, nghỉ ngơi không nên chỉ là phần thưởng dành cho những người đã hoàn thành tất cả công việc. Trên thực tế, không phải lúc nào chúng ta cũng có thể giải quyết mọi nhiệm vụ trong một ngày. Dành thời gian ngủ đủ giấc, vận động, gặp gỡ bạn bè hoặc theo đuổi một sở thích không liên quan đến thành tích cũng là những phần cần thiết của cuộc sống.
Nếu cảm giác lo lắng vì bị bỏ lại phía sau kéo dài, ảnh hưởng đến giấc ngủ, việc học hoặc các mối quan hệ, người trẻ không nên ngần ngại chia sẻ với người đáng tin cậy. Sự hỗ trợ từ gia đình, bạn bè, thầy cô hoặc chuyên gia tâm lý có thể giúp mỗi người hiểu rõ hơn những áp lực mình đang trải qua và tìm cách ứng phó phù hợp.
Chấp nhận bỏ lỡ một vài điều không có nghĩa là chúng ta đang đứng yên. Khi lựa chọn tập trung cho một mục tiêu, mỗi người đồng thời chấp nhận rằng mình không thể dành toàn bộ thời gian cho mọi cơ hội khác. Điều quan trọng là sự lựa chọn ấy xuất phát từ nhận thức về nhu cầu của bản thân, chứ không đơn thuần từ nỗi sợ bị người khác vượt qua.
Không có một thời điểm chung mà tất cả mọi người phải đạt được những thành tựu giống nhau. Có người tìm thấy đam mê từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường, có người phải trải qua nhiều lần thử sức mới hiểu mình phù hợp với điều gì. Có người đạt được thành công sớm, có người cần thêm thời gian để tích lũy kiến thức và kinh nghiệm.
Bởi vậy, thay vì cố gắng có mặt trong mọi cuộc đua, người trẻ có thể học cách lựa chọn cuộc đua mà mình thực sự muốn tham gia. Thay vì cố gắng trở thành phiên bản giống với những người được ngưỡng mộ, hãy dành thời gian để hiểu điều gì khiến bản thân cảm thấy có ý nghĩa và hài lòng.
Một bông hoa nở sớm hay muộn đều có vẻ đẹp riêng. Con người cũng vậy, mỗi người có một xuất phát điểm và tiến trình trưởng thành khác nhau. Khi hiểu rõ điều mình cần, chúng ta sẽ không phải liên tục thay đổi hướng đi chỉ vì những gì đang diễn ra xung quanh.
Bạn không cần phải có mặt ở mọi nơi, biết mọi thứ hay đạt được mọi thành tích để chứng minh giá trị của mình. Đôi khi, điều quan trọng không phải là bạn đã bỏ lỡ bao nhiêu cơ hội, mà là bạn đã lựa chọn được bao nhiêu điều thực sự có ý nghĩa với bản thân.
