(Tinteen) – Chỉ cần một chiếc máy tính hoặc điện thoại có kết nối Internet, học sinh có thể tham gia lớp học, xem bài giảng và tìm kiếm tài liệu ở bất cứ đâu. Tuy nhiên, dành nhiều giờ trước màn hình không đồng nghĩa với việc ghi nhớ được toàn bộ kiến thức. Hiệu quả học trực tuyến phụ thuộc không chỉ vào nội dung bài giảng mà còn ở khả năng tập trung, tương tác và cách người học ôn tập sau mỗi buổi học.
Ngồi trước màn hình cả buổi, học được bao nhiêu?
Học trực tuyến mang đến sự linh hoạt về thời gian và địa điểm. Học sinh có thể tham gia lớp học tại nhà, xem lại bài giảng đã ghi hình hoặc chủ động tìm kiếm tài liệu bổ sung khi chưa hiểu nội dung. Với những người biết sắp xếp thời gian, hình thức này tạo điều kiện để cá nhân hóa quá trình học tập.
Tuy nhiên, việc học trước màn hình cũng đặt ra một thách thức: duy trì sự tập trung trong suốt buổi học. Khi máy tính đồng thời mở nhiều cửa sổ, điện thoại liên tục hiện thông báo hoặc người học có thói quen chuyển sang mạng xã hội, sự chú ý dễ bị phân tán.
Ngay cả khi vẫn ngồi trước màn hình và nghe giảng, học sinh chưa chắc đã xử lý đầy đủ thông tin. Việc nghe bài liên tục mà ít ghi chép, không đặt câu hỏi hoặc không tự kiểm tra mức độ hiểu bài có thể khiến kiến thức nhanh chóng bị quên sau khi kết thúc buổi học.
Một vấn đề khác là cảm giác “đã học xong” đôi khi đến từ việc hoàn thành thời lượng video hoặc tham gia đủ số buổi học, thay vì khả năng giải thích lại nội dung. Người học có thể nhận ra một khái niệm khi nhìn thấy trên màn hình nhưng lại lúng túng khi cần tự trình bày hoặc vận dụng vào bài tập mới.
Điều đó cho thấy thời gian học chỉ là một yếu tố đầu vào. Để kiến thức thực sự được ghi nhớ, người học cần chủ động xử lý thông tin, thực hành và quay lại ôn tập sau buổi học.
Điều gì quyết định hiệu quả của một buổi học online?
Nghiên cứu tổng quan có hệ thống “Impact of online learning on student’s performance and engagement: a systematic review”, công bố trên tạp chí Discover Education năm 2024, phân tích 18 nghiên cứu về mức độ tham gia và kết quả học tập trực tuyến trong giai đoạn 2019 – 2024.
Kết quả cho thấy tác động của học trực tuyến không hoàn toàn giống nhau ở mọi trường hợp. Một số nghiên cứu ghi nhận lợi ích từ tính linh hoạt và khả năng học theo tốc độ cá nhân; trong khi những nghiên cứu khác chỉ ra thách thức về mức độ tham gia, cảm giác cô lập và sự tương tác hạn chế giữa người học với giảng viên, bạn học. Các tác giả cũng nhấn mạnh vai trò của chất lượng công cụ số, kết nối Internet, động lực học tập và những hoạt động tương tác trong quá trình dạy học.
Những kết quả này cho thấy không nên đánh giá hiệu quả học trực tuyến chỉ bằng số giờ học hoặc số video đã xem. Cách tổ chức bài giảng, cơ hội trao đổi và mức độ chủ động của người học đều có thể ảnh hưởng đến kết quả tiếp thu.
Một bài giảng được chia thành các phần rõ ràng, có câu hỏi kiểm tra và hoạt động thực hành sẽ tạo thêm cơ hội để học sinh xử lý kiến thức. Ngược lại, nếu chỉ nghe giảng một chiều trong thời gian dài, người học có thể khó duy trì sự chú ý và nhận ra những phần mình chưa hiểu.
Khả năng tự quản lý việc học cũng đóng vai trò quan trọng. Khi không có giáo viên trực tiếp nhắc nhở, học sinh cần chủ động lập lịch học, hoàn thành nhiệm vụ, theo dõi tiến độ và tìm kiếm hỗ trợ khi gặp khó khăn.
Học thế nào để kiến thức không trôi qua màn hình?
Để cải thiện hiệu quả học trực tuyến, học sinh có thể bắt đầu bằng việc thay đổi cách tham gia bài học. Thay vì chỉ mở video và nghe đến hết giờ, các em nên ghi lại những ý chính, đánh dấu nội dung chưa hiểu và chủ động trả lời câu hỏi trong quá trình học.
Sau mỗi phần kiến thức, việc tạm dừng bài giảng để tự giải thích lại nội dung bằng lời của mình giúp người học kiểm tra mức độ hiểu bài. Nếu không thể trình bày lại một khái niệm mà không nhìn tài liệu, đó có thể là dấu hiệu cần xem lại hoặc tìm cách giải thích khác.
Bên cạnh đó, ôn tập theo từng khoảng thời gian thay vì dồn toàn bộ vào một buổi cũng là cách đáng thử. Học sinh có thể dành ít phút sau buổi học để tóm tắt kiến thức, tự làm câu hỏi kiểm tra rồi quay lại nội dung sau một vài ngày. Cách làm này giúp việc ôn tập trở thành một phần của quá trình học, thay vì chỉ diễn ra trước kỳ thi.
Môi trường học tập cũng cần được sắp xếp phù hợp. Tắt thông báo không cần thiết, đóng những tab không liên quan và đặt điện thoại ngoài tầm tay khi học có thể giúp giảm xao nhãng. Với những bài học dài, người học nên chủ động nghỉ ngắn giữa các phần để duy trì sự tỉnh táo.
Đặc biệt, học trực tuyến không có nghĩa là phải tự học một mình. Khi chưa hiểu bài, học sinh có thể đặt câu hỏi với giáo viên, trao đổi cùng bạn học hoặc tìm nguồn tài liệu bổ sung đáng tin cậy. Sự tương tác giúp phát hiện những cách hiểu sai và tạo cơ hội nhìn nhận vấn đề từ nhiều góc độ.
Học online có thể mở rộng cơ hội tiếp cận kiến thức, nhưng công nghệ không tự động biến thời gian trước màn hình thành kết quả học tập. Điều quan trọng là người học có tập trung, chủ động xử lý thông tin, kiểm tra mức độ hiểu bài và duy trì việc ôn tập hay không.
Thay vì chỉ hỏi mình đã học bao nhiêu giờ, học sinh có thể thử đặt một câu hỏi khác sau mỗi buổi học: “Mình có thể tự giải thích hoặc vận dụng được những gì vừa học?”. Khi câu trả lời ngày càng rõ ràng, thời gian học trực tuyến mới thực sự chuyển hóa thành kiến thức của bản thân.
