(Tiinteen) – Cuộc thi Độc tấu và Hòa tấu nhạc cụ dân tộc toàn quốc 2026 quy tụ 33 đơn vị nghệ thuật, gần 800 nghệ sĩ, diễn viên cùng 150 tiết mục dự thi. Theo Nghệ sĩ Nhân dân Xuân Bắc, số lượng đơn vị đăng ký tham gia cho thấy sức sống bền bỉ của nghệ thuật truyền thống trong đời sống đương đại.
Gần 800 nghệ sĩ tham gia cuộc thi nhạc cụ dân tộc toàn quốc
Cuộc thi năm nay có 33 đơn vị nghệ thuật đăng ký tham dự, với 150 tiết mục và gần 800 nghệ sĩ, diễn viên. Tổng số nhân sự tham gia lên đến hơn 1.200 người. Các đơn vị đến từ ba miền Bắc, Trung, Nam, mang theo những chương trình biểu diễn đa dạng về nhạc cụ, thể loại và phong cách nghệ thuật. NSND Xuân Bắc nhận định, dù có những lo ngại về nguy cơ mai một của văn hóa truyền thống, số lượng nghệ sĩ và đơn vị tham gia cuộc thi cho thấy vẫn có nhiều người dành tâm huyết cho lĩnh vực này. Theo ông, các giá trị âm nhạc dân tộc tiếp tục được gìn giữ thông qua hoạt động biểu diễn, thực hành và truyền nghề của nghệ sĩ, nhạc công.
NSND Xuân Bắc – Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn – thông tin về cuộc thi Độc tấu và Hòa tấu nhạc cụ dân tộc toàn quốc 2026 (Ảnh: Vy Khanh/Dân Trí).
Cuộc thi do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch giao Cục Nghệ thuật biểu diễn chủ trì, phối hợp với các cơ quan, đơn vị và địa phương tổ chức. Với chủ đề “Âm sắc Việt – Hội tụ – Tỏa sáng”, chương trình hướng đến tôn vinh giá trị âm nhạc dân gian, truyền thống, đồng thời giới thiệu sự phong phú của nhạc cụ dân tộc Việt Nam đến công chúng.
Tôn vinh những người gìn giữ âm nhạc truyền thống
Không chỉ là hoạt động thi tài, cuộc thi còn tạo cơ hội để nghệ sĩ giao lưu, trao đổi kinh nghiệm và nâng cao chuyên môn. Thông qua các phần trình diễn, ban tổ chức có thể phát hiện những nhân tố triển vọng, đồng thời ghi nhận đóng góp của các nghệ sĩ, nhạc công đang trực tiếp gìn giữ và phát huy giá trị âm nhạc dân tộc. NSND Xuân Bắc nhấn mạnh vai trò của những người làm nghề phía sau sân khấu, những nghệ sĩ và nhạc công dành nhiều năm luyện tập, nghiên cứu và truyền dạy nhưng không phải lúc nào cũng được công chúng biết đến rộng rãi.
Các tiết mục dự thi được chia thành bốn bảng, dành cho những đơn vị kịch hát dân tộc, đơn vị ca múa nhạc và cơ sở đào tạo nghệ thuật chuyên nghiệp. Nội dung biểu diễn có thể khai thác bài bản cổ nhạc, làn điệu trong các loại hình kịch hát dân tộc, dân ca truyền thống, tác phẩm cải biên, chỉnh lý, phát triển hoặc sáng tác mới trên cơ sở phong cách âm nhạc dân tộc.
Đáng chú ý, một số bảng thi cho phép trình diễn tác phẩm âm nhạc nước ngoài được chuyển soạn, phối khí cho nhạc cụ dân tộc Việt Nam. Cách tiếp cận này tạo không gian để nghệ sĩ thử nghiệm khả năng biểu đạt của nhạc cụ truyền thống trong những cấu trúc âm nhạc khác nhau, đồng thời đặt ra yêu cầu giữ gìn đặc trưng âm sắc và kỹ thuật biểu diễn.
Theo kế hoạch, cuộc thi được tổ chức thành hai đợt. Đợt đầu diễn ra từ ngày 24 đến 30/10 tại Nhà hát Triển lãm và Văn hóa nghệ thuật tỉnh Lâm Đồng. Đợt hai diễn ra từ ngày 6 đến 12/11 tại Nhà hát Ca, Múa, Nhạc quốc gia Việt Nam, chi nhánh Thái Nguyên.
Đưa âm nhạc dân tộc đến gần hơn với công chúng
Bên cạnh việc bảo tồn các bài bản và kỹ thuật biểu diễn truyền thống, việc mở rộng cách tiếp cận công chúng là vấn đề quan trọng đối với sự phát triển của âm nhạc dân tộc. Các cuộc thi chuyên nghiệp góp phần duy trì môi trường thực hành nghệ thuật, tạo động lực để nghệ sĩ nâng cao trình độ và giúp khán giả có thêm cơ hội tiếp cận những loại hình âm nhạc giàu giá trị văn hóa.
Tại buổi gặp gỡ báo chí, NSND Xuân Bắc cũng đề cập khả năng sáng tạo âm nhạc từ những âm thanh đời thường, chẳng hạn tiếng cuốc, tiếng xẻng va vào nhau trên đồng ruộng. Quan điểm này gợi mở cách nhìn rộng hơn về chất liệu âm nhạc: sáng tạo có thể bắt nguồn từ đời sống, trong khi việc phát triển thành tác phẩm nghệ thuật đòi hỏi tư duy, kỹ thuật và khả năng tổ chức âm thanh.
Cuộc thi độc tấu và hòa tấu nhạc cụ âm nhạc toàn quốc 2020. (Ảnh: N.H/Dân Trí)
Trong bối cảnh thị trường giải trí ngày càng đa dạng, âm nhạc truyền thống cần được duy trì đồng thời ở cả môi trường đào tạo, biểu diễn và tiếp nhận của công chúng. Những cuộc thi như Độc tấu và Hòa tấu nhạc cụ dân tộc toàn quốc góp phần tạo điều kiện để các giá trị này tiếp tục được thực hành, đổi mới và truyền lại cho thế hệ sau.
Sức sống của nghệ thuật truyền thống vì vậy không chỉ thể hiện qua số lượng nghệ sĩ tham gia một cuộc thi, mà còn phụ thuộc vào khả năng duy trì đội ngũ kế cận, mở rộng công chúng và tạo môi trường để di sản tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại.
