(Tiinteen) – Chỉ với vài dòng mô tả, người dùng có thể tạo ra một ca khúc hoàn chỉnh nhờ trí tuệ nhân tạo (AI), từ giai điệu, lời bài hát đến giọng hát và bản phối. Công nghệ này đang mở rộng cơ hội sáng tạo âm nhạc, nhưng đồng thời đặt ra những tranh luận về bản quyền, chất lượng tác phẩm và vai trò của con người trong nghệ thuật.
AI mở rộng cánh cửa sáng tạo âm nhạc
Sự phát triển của các công cụ như Suno và Udio đang làm thay đổi cách nhiều người tiếp cận việc sáng tác. Thay vì phải thành thạo nhạc lý, nhạc cụ hay phần mềm sản xuất âm nhạc, người dùng có thể mô tả ý tưởng bằng câu lệnh để hệ thống tạo ra một sản phẩm hoàn chỉnh chỉ trong vài phút. Công nghệ này giúp giảm đáng kể rào cản kỹ thuật và chi phí sản xuất. Người không được đào tạo chuyên nghiệp vẫn có thể thử nghiệm sáng tác, tạo nhạc nền cho video hoặc chuyển những câu chuyện cá nhân thành ca khúc.
Không chỉ hỗ trợ người mới, AI còn có thể trở thành công cụ thử nghiệm đối với người làm nhạc chuyên nghiệp. Công nghệ này hỗ trợ phát triển ý tưởng, thử nhiều phong cách phối khí và rút ngắn một số công đoạn sản xuất. Nếu được sử dụng có định hướng, AI có thể giúp nghệ sĩ dành nhiều thời gian hơn cho việc lựa chọn chất liệu, hoàn thiện cấu trúc và xây dựng bản sắc riêng cho tác phẩm.
Những “kênh” âm nhạc do AI tạo ra tràn lan trên mạng. (Ảnh chụp màn hình)
Tuy nhiên, khả năng tạo nhạc nhanh và dễ dàng cũng khiến số lượng sản phẩm âm nhạc trên nền tảng số tăng mạnh. Khi bất kỳ ai cũng có thể đăng tải hàng loạt ca khúc, việc phân biệt sản phẩm có đầu tư sáng tạo với nội dung được tạo hàng loạt, thiếu dấu ấn riêng trở thành thách thức đối với cả khán giả và ngành công nghiệp âm nhạc.
Bản quyền và giá trị nghệ thuật trước thách thức mới
Một trong những vấn đề gây tranh luận lớn nhất là dữ liệu dùng để huấn luyện các mô hình AI. Những hệ thống tạo nhạc được phát triển dựa trên lượng lớn dữ liệu âm thanh có sẵn, làm dấy lên câu hỏi về việc sử dụng tác phẩm của nghệ sĩ khi chưa có sự đồng ý hoặc cơ chế trả thù lao phù hợp. Các tranh chấp liên quan đến dữ liệu huấn luyện đã khiến nhiều công ty công nghệ và đơn vị sở hữu bản quyền đối đầu pháp lý. Bên cạnh đó, người dùng cũng cần phân biệt giữa việc tạo được một ca khúc bằng AI và việc có đầy đủ quyền sử dụng, khai thác thương mại đối với sản phẩm đó.
Điều khoản của từng nền tảng có thể quy định khác nhau về quyền sử dụng đầu ra, tùy gói dịch vụ và mục đích khai thác. Vì vậy, người sáng tác cần kiểm tra điều kiện cấp phép trước khi phát hành nhạc, bật kiếm tiền trên YouTube hoặc sử dụng ca khúc trong hoạt động kinh doanh. Tư cách bảo hộ quyền tác giả đối với sản phẩm do AI tạo ra hoàn toàn cũng là vấn đề cần được xem xét. Tùy pháp luật áp dụng và mức độ đóng góp sáng tạo của con người, khả năng xác lập quyền có thể khác nhau. Do đó, không nên mặc định rằng mọi sản phẩm do AI tạo ra đều không có bản quyền, hoặc người sử dụng công cụ đương nhiên là chủ sở hữu toàn bộ quyền đối với tác phẩm.
Ngoài vấn đề pháp lý, sự bùng nổ của nhạc AI còn làm dấy lên lo ngại về tình trạng nội dung chất lượng thấp được đăng tải hàng loạt nhằm thu hút lượt nghe và doanh thu. Khi các nền tảng phải xử lý lượng nội dung ngày càng lớn, những nghệ sĩ độc lập đầu tư nghiêm túc có nguy cơ gặp khó khăn hơn trong việc tiếp cận khán giả.
Ở góc độ nghệ thuật, câu hỏi đặt ra là liệu một sản phẩm có giai điệu bắt tai và bản phối hoàn chỉnh có đủ để trở thành tác phẩm giàu giá trị biểu đạt. Nhạc sĩ Trần Thanh Phương cho rằng âm nhạc cần giữ được yếu tố con người và cảm xúc thực tế. AI có thể tạo ra những cấu trúc âm thanh phù hợp với yêu cầu, nhưng trải nghiệm sống, góc nhìn cá nhân và chủ đích nghệ thuật vẫn là những yếu tố quan trọng trong quá trình sáng tạo.
Thực tế, việc sử dụng AI không nhất thiết đồng nghĩa với việc loại bỏ vai trò của người sáng tác. Ranh giới nằm ở cách con người lựa chọn, chỉnh sửa, định hướng và chịu trách nhiệm với sản phẩm cuối cùng. Trong bối cảnh công nghệ tiếp tục phát triển, ngành âm nhạc cần những quy định rõ ràng hơn về dữ liệu huấn luyện, quyền tác giả và cơ chế khai thác thương mại. Đồng thời, người sáng tạo cần minh bạch về việc sử dụng AI và tôn trọng quyền lợi của các chủ sở hữu tác phẩm. AI có thể giúp nhiều người bước vào thế giới sáng tác âm nhạc, nhưng để tạo nên sản phẩm có bản sắc và giá trị lâu dài, công nghệ vẫn cần được đặt trong một quá trình sáng tạo có chủ đích của con người.
