(Tiinteen) – Khi các ca khúc có thể bị sao chép và phát tán chỉ vài phút sau khi phát hành, bảo vệ quyền tác giả trở thành bài toán cấp thiết đối với ngành âm nhạc. Tại hội thảo diễn ra ngày 29/10 ở Hà Nội, các nhạc sĩ, nhà sản xuất và đơn vị công nghệ cùng thảo luận giải pháp định danh tác phẩm, minh bạch dữ liệu và thúc đẩy thương mại hóa bản quyền trong môi trường số.
Tác phẩm bị sao chép, người sáng tạo đối mặt nguy cơ thất thu
Hội thảo “Bảo hộ và thương mại hóa bản quyền âm nhạc trong kỷ nguyên số” do Hội Nhạc sĩ Việt Nam phối hợp tổ chức, tập trung vào thực trạng vi phạm bản quyền trên không gian mạng và những giải pháp giúp tác giả bảo vệ thành quả sáng tạo. Phát biểu tại sự kiện, Thiếu tướng, nhạc sĩ Đức Trịnh, Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam, cho biết công nghệ số giúp âm nhạc Việt Nam tiếp cận khán giả toàn cầu thuận lợi hơn, nhưng cũng khiến tình trạng sao chép, phát hành lại trái phép và sử dụng bản phối khi chưa được cấp phép trở nên đáng lo ngại. Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) tiếp tục đặt ra câu hỏi về việc sử dụng dữ liệu âm nhạc để huấn luyện và tạo ra sản phẩm mới.
Thiếu tướng, Nhạc sĩ Đức Trịnh, Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam phát biểu khai mạc.
Theo ông Phạm Văn Tài, đại diện Tạp chí Sở hữu Trí tuệ và Sáng tạo, có trường hợp bản thu âm bị nhiều tài khoản đăng tải lại trên YouTube, TikTok và Facebook chưa đầy 30 phút sau khi xuất hiện trên kênh chính thức. Trong khi các kênh đăng tải trái phép có thể thu hút lượng xem lớn và hưởng doanh thu quảng cáo, tác giả và nhà sản xuất có nguy cơ không nhận được khoản tiền tương xứng. Thực tế này cho thấy khoảng cách giữa khả năng phổ biến âm nhạc trên môi trường số và năng lực bảo vệ quyền lợi của người sáng tạo. Một tác phẩm có thể được lan truyền rộng rãi nhưng không đồng nghĩa với việc quyền sử dụng đã được xác lập rõ ràng hoặc doanh thu được phân phối đầy đủ.
Bên cạnh việc xử lý hành vi vi phạm, các đại biểu cho rằng cần tăng khả năng nhận diện tác phẩm, xác định chủ sở hữu quyền và theo dõi quá trình khai thác trên các nền tảng. Đây là cơ sở để tác giả có thể kiểm tra việc sử dụng tác phẩm, yêu cầu xử lý vi phạm và bảo đảm quyền lợi khi tác phẩm được thương mại hóa.
Định danh tác phẩm để minh bạch hóa dòng tiền bản quyền
Tại hội thảo, các nhạc sĩ trực tiếp trải nghiệm giải pháp rà soát và định danh tác phẩm do nền tảng công nghệ bảo vệ bản quyền số DipNET phát triển. Hệ thống hướng tới xây dựng “căn cước số” cho từng bài hát, giúp minh bạch thông tin về tác giả, các lớp quyền và đơn vị được ủy quyền khai thác. Nhạc sĩ Tuấn Phương, nguyên Phó Ban Văn nghệ – Đài Truyền hình Việt Nam, cho biết thông qua công cụ này, ông biết thêm về mức doanh thu được ghi nhận từ các tác phẩm của mình. Theo chia sẻ của ông tại hội thảo, con số hiển thị vượt 300 triệu đồng, dù trước đó ông chưa nhận được thông tin về khoản doanh thu này.
Câu chuyện cho thấy dữ liệu khai thác có thể giúp người sáng tạo hiểu rõ hơn về mức độ lan tỏa và giá trị kinh tế của tác phẩm. Tuy nhiên, việc ghi nhận doanh thu trên hệ thống cần đi kèm cơ chế đối soát, xác minh quyền và quy trình phân phối tiền bản quyền minh bạch. Ông Bùi Minh Tuấn, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần Công nghệ DipNET, cho rằng việc xác định rõ quyền sở hữu trí tuệ là điều kiện quan trọng để thu hút đầu tư dài hạn vào công nghiệp văn hóa. Khi dữ liệu quyền được chuẩn hóa và có thể đối chiếu, các giao dịch cấp phép, chuyển nhượng hoặc khai thác tác phẩm sẽ có cơ sở rõ ràng hơn.
Ông Bùi Minh Tuấn, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần Công nghệ DipNET.
Bên cạnh công nghệ, hội thảo nhấn mạnh vai trò của cơ quan quản lý, doanh nghiệp và các nền tảng phân phối. Tác giả cần chủ động quản lý thông tin tác phẩm; doanh nghiệp cần xác minh quyền trước khi khai thác; còn các nền tảng cần phối hợp xử lý nội dung vi phạm và thực hiện nghĩa vụ bản quyền. Trong bối cảnh AI ngày càng tham gia sâu vào quá trình sáng tạo và phân phối âm nhạc, yêu cầu bảo vệ tác phẩm không chỉ dừng ở việc gỡ bỏ nội dung trái phép. Điều quan trọng hơn là xây dựng cơ chế giúp nhận diện, cấp phép và phân phối lợi ích rõ ràng, để công nghệ trở thành công cụ hỗ trợ sáng tạo thay vì làm gia tăng nguy cơ thất thu.
Bảo hộ bản quyền vì thế gắn liền với khả năng thương mại hóa tài sản âm nhạc. Khi quyền lợi của người sáng tạo được xác định và bảo đảm, các tác phẩm không chỉ được phổ biến rộng rãi mà còn có cơ hội tạo ra nguồn thu bền vững cho nghệ sĩ và ngành công nghiệp văn hóa.
