(Tinteen) – Điểm số, sở thích và cơ hội trúng tuyển là ba yếu tố khiến nhiều học sinh lớp 12 phải cân nhắc khi lựa chọn ngành học. Trong khi điểm chuẩn và danh tiếng trường đại học thường được xem là căn cứ quan trọng, quyết định chọn ngành còn liên quan đến năng lực, động lực học tập và định hướng nghề nghiệp lâu dài.
Khi điểm chuẩn trở thành căn cứ lựa chọn
Càng gần kỳ thi tốt nghiệp THPT và thời điểm đăng ký nguyện vọng xét tuyển đại học, câu hỏi “Nên chọn ngành nào?” càng khiến nhiều học sinh cuối cấp trăn trở. Không chỉ cân nhắc ngành học yêu thích, các em còn phải tính toán điểm thi dự kiến, mức điểm chuẩn của những năm trước và khả năng cạnh tranh tại từng trường.
Với một số học sinh, điểm chuẩn trở thành căn cứ đầu tiên để thu hẹp lựa chọn. Những ngành có mức điểm vừa với năng lực được ưu tiên nhằm tăng cơ hội trúng tuyển, trong khi các ngành có điểm chuẩn cao hơn thường được cân nhắc như nguyện vọng thử sức. Ngược lại, không ít thí sinh đặt mục tiêu vào trường đại học có danh tiếng rồi mới tìm ngành phù hợp trong phạm vi tuyển sinh của trường đó.
Cách lựa chọn này có cơ sở nhất định. Điểm chuẩn giúp thí sinh hình dung mức độ cạnh tranh và đánh giá tương đối khả năng trúng tuyển. Tuy nhiên, mức điểm của năm trước chỉ mang tính tham khảo, không bảo đảm kết quả của năm tiếp theo. Điểm chuẩn có thể thay đổi theo số lượng thí sinh đăng ký, chỉ tiêu tuyển sinh, phương thức xét tuyển và phổ điểm của từng năm.
Bởi vậy, nếu chỉ dựa vào điểm chuẩn để quyết định ngành học, học sinh có thể bỏ qua những câu hỏi quan trọng hơn: Mình thực sự hứng thú với lĩnh vực nào? Bản thân có những thế mạnh gì? Công việc sau khi tốt nghiệp có phù hợp với định hướng cá nhân hay không?
Sở thích và năng lực có đang bị bỏ quên?
Lê Minh Anh, học sinh lớp 12 tại Hà Nội, có hứng thú với lĩnh vực truyền thông nhưng vẫn cân nhắc một số ngành kinh tế vì cho rằng cơ hội việc làm rộng mở hơn. Bên cạnh việc tìm hiểu chương trình đào tạo, Minh Anh còn tham khảo điểm chuẩn những năm trước để xác định các nguyện vọng phù hợp với kết quả học tập của mình.
Trường hợp này cho thấy bài toán chọn ngành không đơn thuần là tìm một ngành có thể trúng tuyển, mà còn là lựa chọn con đường có thể theo đuổi trong nhiều năm. Khi đứng trước quá nhiều thông tin về trường học, cơ hội việc làm và mức thu nhập, học sinh dễ bị tác động bởi xu hướng đám đông hoặc kỳ vọng từ gia đình.
Một ngành học có điểm chuẩn cao chưa chắc phù hợp với mọi thí sinh. Tương tự, ngành được nhiều người đánh giá có triển vọng cũng không đồng nghĩa với việc tất cả người học đều có thể phát huy thế mạnh trong lĩnh vực đó.
Sở thích không phải yếu tố duy nhất quyết định lựa chọn, nhưng có thể tạo động lực để người học duy trì sự chủ động và kiên trì. Trong khi đó, năng lực giúp học sinh đánh giá mức độ phù hợp với yêu cầu của ngành. Chẳng hạn, người muốn theo đuổi truyền thông cần tìm hiểu không chỉ về sự sáng tạo mà còn về khả năng viết, tư duy phân tích, kỹ năng giao tiếp và khả năng thích nghi với môi trường làm việc có nhịp độ nhanh.
Điều quan trọng là phân biệt giữa sở thích nhất thời và hứng thú có cơ sở. Thay vì chỉ chọn ngành vì yêu thích một môn học hoặc hình dung hấp dẫn về một nghề nghiệp, học sinh nên tìm hiểu chương trình đào tạo, các công việc thực tế và những yêu cầu chuyên môn sau khi tốt nghiệp.
Rủi ro khi chọn ngành chỉ vì điểm chuẩn hoặc danh tiếng
Việc đặt nặng khả năng trúng tuyển có thể khiến học sinh ưu tiên một ngành vừa với điểm số nhưng chưa thực sự hiểu rõ nội dung đào tạo. Khi bước vào đại học, sự khác biệt giữa hình dung ban đầu và thực tế học tập có thể khiến người học mất động lực, gặp khó khăn trong việc thích nghi hoặc phải cân nhắc chuyển hướng.
Trong khi đó, lựa chọn trường theo danh tiếng mà chưa tìm hiểu kỹ ngành học cũng tiềm ẩn những bất cập. Cùng một lĩnh vực nhưng chương trình đào tạo, định hướng chuyên môn, điều kiện thực hành và cơ hội trải nghiệm tại mỗi trường có thể khác nhau. Vì thế, tên tuổi của cơ sở đào tạo không nên là căn cứ duy nhất để đưa ra quyết định.
Ngoài ra, quan niệm về những ngành “hot” cũng có thể ảnh hưởng đến lựa chọn của thí sinh. Khi một lĩnh vực được nhắc đến nhiều vì mức thu nhập hoặc cơ hội nghề nghiệp, học sinh dễ có xu hướng đăng ký theo bạn bè mà chưa đánh giá đầy đủ yêu cầu công việc. Thực tế, triển vọng nghề nghiệp còn phụ thuộc vào năng lực cá nhân, kỹ năng, kinh nghiệm và sự thay đổi của thị trường lao động.
Điều này không có nghĩa điểm chuẩn hay danh tiếng trường học không quan trọng. Hai yếu tố ấy vẫn cần được cân nhắc, nhưng nên đặt trong mối tương quan với mức độ phù hợp của ngành học và mục tiêu dài hạn của mỗi người.
Cân bằng ba yếu tố để lựa chọn phù hợp
Để tránh quyết định theo cảm tính, học sinh cuối cấp có thể bắt đầu bằng việc tự đánh giá ba yếu tố: điểm số, sở thích và năng lực. Đây là cơ sở để xây dựng danh sách ngành học và sắp xếp nguyện vọng thực tế hơn.
Trước hết, thí sinh cần nhìn nhận tương đối chính xác năng lực học tập của mình thông qua kết quả học tập, điểm thi thử và yêu cầu xét tuyển của từng ngành. Điểm chuẩn các năm trước có thể được dùng để tham khảo, nhưng cần đối chiếu đúng phương thức xét tuyển, tổ hợp môn và điều kiện tuyển sinh của năm đăng ký.
Tiếp đó, học sinh nên tìm hiểu chương trình đào tạo và đặc thù nghề nghiệp. Việc đọc đề cương môn học, tham dự ngày hội tư vấn tuyển sinh, trao đổi với sinh viên đang theo học hoặc tìm hiểu công việc thực tế sẽ giúp các em hình dung rõ hơn về ngành mình dự định lựa chọn.
Cuối cùng, cần xây dựng danh sách nguyện vọng có tính toán. Thí sinh có thể kết hợp những ngành yêu thích, những lựa chọn phù hợp với năng lực và các phương án dự phòng. Tuy nhiên, mỗi nguyện vọng đều cần là ngành mà bản thân thực sự sẵn sàng theo học nếu trúng tuyển, thay vì đăng ký chỉ để tăng số lượng lựa chọn.
Việc trao đổi với cha mẹ, giáo viên và chuyên gia hướng nghiệp cũng có thể giúp học sinh nhìn nhận vấn đề từ nhiều góc độ. Dù vậy, những lời khuyên này nên được xem là nguồn tham khảo để người học cân nhắc, không phải căn cứ thay thế hoàn toàn cho quyết định cá nhân.
Chọn ngành đại học là bước khởi đầu cho một hành trình học tập và phát triển nghề nghiệp, chứ không đơn thuần là cuộc chạy đua vào trường có điểm chuẩn cao. Một lựa chọn phù hợp không nhất thiết phải là ngành có mức điểm cao nhất, mà cần đáp ứng tương đối tốt cả khả năng trúng tuyển, sự hứng thú và năng lực của người học.
Khi hiểu rõ bản thân, chủ động tìm kiếm thông tin và cân nhắc các phương án, học sinh cuối cấp sẽ có cơ sở vững vàng hơn để đưa ra quyết định. Điểm chuẩn có thể mở ra cánh cửa đại học, nhưng sự phù hợp mới là một trong những yếu tố giúp người học kiên trì với con đường đã chọn.
